Donderdag 28 september was de Verenigde IJsselmeertop. DG Water en Bodem van het Ministerie van IenW, Jaap Slootmaker, sprak tijdens de IJsselmeertop.
Wat is de IJsselmeertop?
De Verenigde IJsselmeertop is een jaarlijks terugkerend evenement. Het thema dit jaar was: ‘De grenzen voorbij’. Want de grenzen van de maakbaarheid zijn in zicht, ook in het IJsselmeergebied, het Blauwe Hart van Nederland. De boodschap voor de dag was: We kunnen ons niet meer permitteren ieder-voor-zich besluiten te nemen. Alleen met meer samenwerking over organisaties en programma’s heen blijft het IJsselmeergebied leefbaar. Tijdens de Verenigde IJsselmeertop onderzoeken we op welke manieren we de samenwerking kunnen versterken. Hoe integreren we gezamenlijk en eenduidig het principe water & bodem sturend? En vooral: zijn we voldoende wendbaar om te kunnen omgaan met de complexiteit en onzekerheid die klimaatverandering brengt?
Deelnemende partijen aan het Platform IJsselmeergebied
In 2018 ondertekenden meer dan 60 partijen, rijksoverheid, provincies, gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en burgers, in Enkhuizen de Agenda IJsselmeergebied 2050. De Agenda richt zich op gebiedsbrede opgaven die uitstijgen boven het schaalniveau van de afzonderlijke deelgebieden. Partijen werken ook samen in het kader van het regionale Deltaprogramma IJsselmeergebied. De Agenda IJsselmeergebied en het Deltaprogramma IJsselmeergebied bestonden naast elkaar. In de praktijk bleek de huidige governance niet optimaal te zijn voor samenwerking, capaciteitsinzet en kennisdeling. ‘Water’ en ‘ruimte’ werkten niet samen, maar maakte los van elkaar plannen. Daarom is eind vorig jaar een traject ingezet om beide sporen te integreren tot een hernieuwde samenwerking in het ‘Platform IJsselmeergebied’. De hernieuwde ambitie en samenwerkingsafspraken worden vastgelegd in een overeenkomst. Het is essentieel dat de bestuurders van de ‘Agenda’ en het ‘Deltaprogramma’ niet naast, maar mèt elkaar samenwerken aan dit voor Nederland zo belangrijke gebied.
Uitdagingen rondom het ‘Blauwe Hart’ van Nederland
Het IJsselmeergebied is van vitaal belang voor het noordelijk deel van Nederland. Vele opgaven komen er samen: zoetwatervoorziening, natuurontwikkeling, ecologie, scheepvaart, nautische economie, recreatie en toerisme, duurzame visserij, verstedelijking, energietransitie, landschap en cultuurhistorie. Klimaatverandering veroorzaakt – sneller dan we dachten – zeespiegelstijging en een zoetwatertekort in droge jaren. Tegelijkertijd stijgt de vraag naar zoet water. Bovendien moeten we het unieke karakter van het gebied beschermen. Inmiddels staan de basisfuncties van de IJsselmeerdelta ernstig onder druk: de waterberging bij hoogwater, de zoetwatervoorraad bij droogte en het ecosysteem als basis voor de voedselketen. Het water- en ecosysteem bereikt een kantelpunt. Keuzes die wij nu maken, bepalen de toekomst van het hele gebied. Dat vraagt om het steeds opnieuw afwegen van ons ruimte- en watergebruik.
Gevolgen van het principe ‘Water en Bodem sturend’ voor IJsselmeergebied
Kijkend naar het IJsselmeergebied zien we een grote lege plas water, met ogenschijnlijk alle ruimte voor andere functies, windmolens, zonneparken, woningbouw, toerisme et cetera. Veel initiatiefnemers , private partijen en overheden, zien mogelijkheden om hier te ontwikkelen, zonder zich te realiseren dat dit onze zoetwatervoorraad is, onze waterberging en een ecologisch watersysteem dat onder grote druk staat. Klimaatverandering maakt dat we méér ruimte nodig hebben voor het water in het IJsselmeergebied. De afgelopen jaren zagen we hoe kwetsbaar we zijn voor zoetwatertekorten en hoe belangrijk het IJsselmeer en Markermeer zijn voor onze zoetwatervoorziening. We voorspellen nu eens in de 5 jaar een watertekort. Dat betekent alle zeilen bijzetten om dit te voorkomen: zuinig zijn op de zoetwatervoorraad die we nu hebben en misschien zelfs moeten vergroten.
Scherpere regelgeving
Landaanwinning en buitendijks bouwen tast de bergingscapaciteit bij hoge rivierafvoeren en zeespiegelstijging en de zoetwaterbuffer bij droogte aan. En het belemmert het nemen van maatregelen in de toekomst, zoals het opzetten van het peil om de voorraad/bergingscapaciteit te vergroten. Ook neemt buitendijks de kans op schade als gevolg van klimaatverandering en peilfluctuaties toe. De regelgeving gaat nu al uit van niet buitendijks bouwen in het IJsselmeergebied, met daarop uitzonderingen. Deze regelgeving wordt aangescherpt. Dat betekent géén nieuwe landaanwinning en geen eilanden meer in het IJsselmeergebied, behalve voor overstroombare natuur. En niet meer buitendijks bouwen.
Boodschap van DG Jaap Slootmaker
Al vele eeuwen is de succesformule van Nederlands waterbeleid: stevig overleg, goede samenwerking, met alle ogen op hetzelfde doel. We kunnen ons niet meer permitteren ieder-voor-zich besluiten te nemen. In deze kwetsbare delta zullen we nu, en in de toekomst de handen écht eensgezind in elkaar moeten slaan. Jaap deed een oproep aan de zittende, maar vooral ook de nieuw aangetreden bestuurders van het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied op: “Kijk voorbij de grenzen en kijk wat ieder van ons kan doen om de werelden van water en ruimte met elkaar te verbinden. Het is het Blauwe Hart van Nederland, laten we daar zuinig op zijn!”
